We hadden een groot afscheidsfeest, de laatste week in Ter Apel, Zuid Groningen. Buren hielpen ons door party-tenten te lenen en op te zetten, zij brachten stoelen en plotseling was er een mikrofoon. Bezoekers hadden speeches en zongen. Onze huisdokter kwam, evenals het hoofd van de brandweer. We waren enkele weken eerder geinterviewd voor de krant. Tranen vloeiden. Op sommige momenten wenste ik in het geheim, stiekem weggeglipt te zijn. Maar ik moet bekennen, het was een rijke dag vol met emoties. Het weer was top. Enkele weken nadat wij in Japan waren aangekomen kregen we 2 CD-rom's met opnamen van ons partijtje. Alletwee konden we niet met droge ogen kijken.
Ik besloot om een algemene 'brief te schrijven, die mijn opnamen van het vertrek uit Nederland en het binnenkomen in Japan zijn, van de droeve konfrontatie met de slechte gezondheids-konditie van mijn schoonmoeder, van mijn vooringenomenheden tegenover komputers en van gelukkige en blije genietingen van Uradds vissen en Kochi's Yosakoi Matsuri.


In Düsseldorf had de KLM slechts een klein vliegtuig ter beschikking gesteld. Er was immers topdrukte. Er dienden passagiers te worden geschrapt en zelf per taxi naar Schiphol te worden gestuurd. Overboeking, dus. Slecht voor de zenuwen. Er zaten ook 'knopen' in de computer. Om mij te kalmeren had een medewerker de verlichte idee mij een stoel in de 'business-class' aan te bieden. Ik bemerkte dat ik nog steeds ijdel ben en dit onderkoeld voor Fumika vertaalde. Er bleek later in het vliegtuigje maar 1 type stoel, modelletje beenkramp, gemonteerd. Niks 'business-class'. Hoe komt zo'n man erop? Die zondag bleek de topdrukte overduidelijk.

Bij de paspoort-controle, vertrek uit de E U, vroeg de marechaussee waar ik heen wilde.
Japan.
Emigreren.                           Vandaag.                                               Nu.
De Nederlandse staat deed mij voortreffelijk uitgeleide, immers de man in zijn hoge hok riposteerde: "Net op tijd."
Met deze wijze en geruststellende konstatering en tevens vooruitziende blik, verlieten wij het land der lage landen.

Vlucht. Altijd een soort van saai: beetje scheef zitten naar links, beetje hangen naar rechts. Ogen sluiten. lets drinken, mijnheer? Enzovoort................

Aankomst 1 augustus 2005 in Kansai, Osaka', geen wind, stralend morgen. Met onbemand treintje naar het stationsgebouw. Giga-rij voor niet-Japanners. Eigen volk eerst.
Bij de paspoort ambtenaar liet ik weten, dat zij korrekter behandeld zou worden bij aankomst in Nederland dan ik in Japan. [Kennelijk schuilt er nog steeds een kleine ambassadeur in me en een dominee] Dat is niet mijn fout, zei ze afgemeten, extreem snel, bijna sissend en zo op het oog beheerst. Ik deed mijn papieren in mijn tas en plots smeet ze -heel onJapans- haar pen ongeevenaard snel en krachtig in een hoek van haar glazen box.
Een licht gevoel van rechtvaardigheid overviel mij. Dagen later realiseerde ik me, dat ik eigenlijk had gewenst, dat iedereen van de paspoort-kontrole en de douane, ondersteund door hun respektievelijke fanfarekorpsen in de grote hal, mij vol vreugde om de hals zou vallen, me dikke zoenen toebedelend, teneinde mij een onuitwisbaar Yokoso, welkom-in-Japan, te wensen. Het ontbreken ervan inspireerde mij vermoedelijk rancuneus tot mijn reprimande, Het resultaat was een kleine kompensatie.

Met Fumika eigenlijk nooit baggage-kontrole.
Busticket naar Itami. Al knap warm. Drie kwartier wachten. Een uur rijden door een deel van de betonnen jungle, die Osaka heet....Op deze nationale luchthaven ook loeidruk, maar er vertrekken veel machines naar Kochi. Mijn stress verdwijnt.
Bagage-controle.
Heeft u een bazooka in uw koffer?
Nou, nee, dat is een kartonnen rol met tekeningen erin, en, oh ja, er zitten ook enkele lange kaarsen bij.
Ah, so ka. Mogen wij nog eens kijken?
Dertig kilo wordt weer naar het begin van de band gezeuld en daarna uitvoerig via een monitor bestudeerd. Fumika's woord krijgt krediet.
Neemt U ons niet kwalijk, wij zagen ook iets in Uw andere koffer.
Hetzelfde ritueel.
Daar! Is dat een gas-bom? Een wat? Nee, dat is mijn hair-spray.
Ah, soka.

In Kochi worden wij opgehaald door Kazuhito, 25 jaar, oudste zoon, superverlegen. Linea recta naar het [Rode Kruis] ziekenhuis. Setsuko~san, Fumika's toegewijde moeder, ligt er in de intensive care. Eerst handen wassen en ander schoeisel.

Tandeloze mond beweegt.
Wat??
Mond beweegt; geen geluid.
Fumika legt haar oor te luisteren op de bewegende lippen. Vertaalt:
PIJN!

Later krijgen wij uitleg door een arts via röntgenfoto's, die wij niet kunnen lezen.
Voorspellingen zijn niet te maken.

Knalheet en supervochtig; gratis permanente sauna in Kochi.
Drie zonen hebben zich er verzameld. Hebben al dagenlang bijna niets gegeten. Dat doen jonge mannen tijdens de afwezigheid van hun moeder nou eenmaal. Het is ook wat troeperig in huis.

Fumika verzet bergen. Onvoorstelbaar: boodschappen, opruimen, een opgewekt woord voor iedereen, koken, wasmachine, snelle blik in de stapel post.
In een van de koffers is een houder met 1.200 zoetjes, een aanbieding, opengedrukt tijdens de reis. Dat is een gunstig teken van de Goden, weet ik zeker. Ze zitten overal: tussen mijn papieren in archiefbakken, in plastic mappen, sokken, schoenen, kleding en kadeautjes...Goden zijn altijd subtiel, dat is hun job. Het monnikenwerk om de geest weer in de fles te krijgen eigen ik mijzelf toe. Voel me bijzonder slaperig. De jetlag heeft mij in zijn klauwen.

De ene na de andere zoon vertrekt weer na de andere dag en daags daarna. De laatste blijft vijf dagen. Wij bezoeken schoonmama. Zij gaat vooruit, al is dat een relatief begrip.
Zij herkent mij en weet zelfs mijn naam.
Onze communicatie bestaat uit hand vasthouden, bovenarm, rug en voetzool strelen, haar op orde strijken en een beetje 'dollen'.
Setsuko knijpt dan onverwacht 'hard' in mijn hand en ik roep dan dramatisch luid: itai [au]. Zij lacht dan voldaan en kijkt schalks naar me: met mij valt niet te spotten, 't is maar dat je het weet. Dan weer kietel ik haar voet en reageert ze alert met een blik van: daar heb je hem weer.
Vertrouwde communicatie,' veilig.

Een van de vorige keren drukte ik met 1 vinger licht op haar kin. Prompt maakte ze een komische grimas en hield die even aan, Wij barstten alle drie in vrolijk lachen uit.
Zo kompenseer ik mijn gebrek aan kennis van de Japanse taal. Diezelfde middag produceerde zij onverwachtes, provocerend ook, een Engels woord, dat Japanners nooit in de mond nemen: 'Darling'.
Het menselijk leven is een wonder en met mijn schoonmoeder kun je lachen,

Na 1 week is alles aan kant.
Vriendin Masako, de verkoper van ons grondstuk, de architect en tweemaal iemand van een bouwbedrijf zijn al langs geweest.
Grotere kluis bij de Kochibank gehuurd. Bij een andere bank mijn spaargeld opgehaald, stapels, zoals in ouderwetse films. Er wordt slechts ¥ 10.000.000, circa euro 75.000, gegarandeerd. Naar de rest kunnen rekeninghouders fluiten wanneer een bank failliet gaat. Dreigt er zoiets aan te komen dan geloof ik, dat een bank de laatste zal zijn, die zijn klanten hierover verwittigd, tijdig bedoel ik.

Wij zijn naar een komputer voor mij wezen kijken. Ik word er zwaar neurotisch van. Net als bij nieuwere mobiele telefoons zijn de funkties enorm uitgebreid. Ik begrijp die niet, wil ze niet begrijpen en heb ze vooral niet nodig. Ik wil alleen maar kunnen TYPEN!! Met elektrische Brother-typmachine uit Nederland onder de arm wezen vragen om reparatie van 220 volt naar 110 volt, of naar een andere werkende typmachine..
Ik ben perplex en geschokt door de reakties van winkelpersoneel...................

... .schrijfmachine....?	- mond valt letterlijk open
	- zenuwachtige lach vol ongeloof.
	- verbouwereerd / meewarig
	- wat zei U? Typmachine?? Wat is dat? Dit? Nog nooit gezien.
	- waar gebruikt U dat voor?
	- hoofdschudden.
	- op deze vraag bestaat geen antwoord.
	- mij aankijken met glazige ogen, alsof ik regelrecht uit een manga van de Flintstones ben gestapt.
	- en varieties hierop.

Zo ernstig had ik de situatie niet ingeschat.

Het alternatief een komplicerende komputer met een printer plus heel veel wat ik niet wil. Geen ontkomen aan. Goeie oude tijden toen het leven nog doorzichtig en praktisch was.