Japanse eigennamen.

In oosterse landen zoals China en Korea schrijft men eerst de familienaam en dan de voornaam. Zo ook in Japan. Eerst komt 'myoji', de familienaam en dan komt 'namae', de voornaam. Zo bv TOKUGAWA IEYASU is Ieyasu van het huis (familie) Tokugawa. Merk op dat veel Japanners tegenwoordig wanneer ze Engels schrijven, de westerse manier van schrijven toepassen, zodat dit dan Ieyasu TOKUGAWA wordt.

Om de zaken wat moeilijker te maken dient men te weten dat wanneer het historische figuren betreft, men normaal steeds de constructie familienaam - voornaam (F-V) gebruikt, en voor moderne namen de V-F volgorde, doch niet steeds. Gelukkig wordt de familienaam dikwijls in hoofdletters geschreven zodat minder verwarring mogelijk is. Vb Ieyasu TOKUGAWA.

Tegenwoordig hebben de meeste Japanners geen tweede voornaam. Men houdt het dus bij een voornaam en een familienaam. Veel historische figuren van voor de 19de eeuw hadden echter wel een tweede voornaam. Deze stelde dan hun bv hun beroep voor.

Zoals bij de meeste koningshuizen heeft ook de keizer geen familienaam. Hij heeft enkel een persoonlijke naam, zoals bv 'Hirohito', 'Akihito' enz... Ook de andere leden van de keizerlijke familie hebben geen familienaam. Wanneer iemand met een lid van de keizerlijke familie trouwt, dan verliest deze zijn familienaam.

Een ander interessant punt is dat tot aan ruwweg de Meiji periode, de Japanners noagl losjes omsprongen met hun naam. Er werden dikwijls en veel verschillende aliasen gebruikt, al naargelang de omstandigheden het vereisten. Dit was een punt dat de westerlingen nogal wantrouwig maakte tegenover de Japanners. De westerlingen gingen er van uit dat omdat de Japanners hen soms andere namen opgaven, de rest van de informatie die van hen kwam dan ook vals of ten minste onbetrouwbaar moest zijn. De Japanners echter hadden tot aan de Meiji periode geen echte vaste naam. Iemand nam een naam aan die voor hem betekenisvol was. Dit hield in dat iemand bij de geboorte een bepaalde naam van de ouders kreeg, en die vervolgens, bij het ouder worden, gemakkelijk kon inruilen voor een andere naam. Tot aan de Meiji periode had 80% van de bevolking geen familienaam, enkel een voornaam, en zoals reeds gemeld, was deze voornaam nogal losjes in gebruik. Deze gewoonte om een andere naam aan te nemen leeft nog voort bij de hedendaagse Sumo-worstelaars. Elke worstelaar neemt een sumo naam aan, en hij is bij het publiek enkel gekend onder die naam.

Het feit dat japanners zo gemakkelijk van naam veranderden had in vele gevallen iets te doen met de naam die zij bij de geboorte meekregen. Die naam beperkte zich voor lagere samurai in vele gevallen tot bv Ichiro (nummer een zoon), Jiro (nummer twee zoon), Saburo (nummer drie zoon), Shiro (nummer vier zoon), Goro (nummer vijf zoon) en alle mogelijke variaties hierop (Chojiro, Kanzaburo, Heishiro, Daigoro enz... Ook steeds dezelfde wederkerende achtervoegsels waren in trek, zoals -be, -emon, -ji, -zo en -suke. (Heiji, Heizo, Kinnosuke, Kuemon, Kanbe ...). Een soortgelijke naamgeving is terug te vinden in China.

In tegenstelling tot de Heian periode, had de vrouw in de Tokugawa periode geen recht op erfopvolging. Dus zelfs de vrouwen van de meest befaamde krijgershuizen hadden om die reden dan ook geen familienaam, want niet nodig (zij kon geen rechten laten gelden en als ze een familienaam zou hebben dan zou dit aanleiding kunnen geven tot verwarring).

Namen van historische figuren.

Hedendaagse Japanse namen verschillen nogal van de namen van pakweg 200 jaar geleden.

Enkele namen van befaamde krijgershuizen zijn GENJI (Minamoto No Yoritomo), HEIKE (Taira No Masakado), HOJO (Hojo Masako), ASHIKAGA (Ashikaga Takauji), TOKUGAWA (Ieyasu Tokugawa), MATSUDAIRA (Ieyasu Tokugawa heete bij geboorte Ieyasu Matsudaira, doch hij veranderde zijn naam in Tokugawa en stichtte alzo een nieuw huis), HOSOKAWA en SHIMAZU.

Om een naam samen te stellen voor een lid van een krijgersfamilie (een edele dus) gold één eenvoudige regel. De naam moet uit twee kanjitekens van de volgende reeks bestaan: 

Begin Begin of einde Einde
Sane Yoshi, Tada, Ie, Tsuna, Yasu, Yori,
Mochi, Taka, Kane, Tomo, Nobu, Naga,
Katsu, Toki, Masa, Mitsu, Hisa, Hide,
Toshi, Sada, Kuni, Aki, Shige Nori
Mune
Uji
Mori
Tsugu

De gewone lieden, die dus niet tot de samurai klasse behoorden, hadden dus wel een voornaam maar geen familienaam. Zij refereerden dan ook gewoonlijk naar elkaar met de naam van de plaats waar zij vandaan kwamen of naar de naam van een winkel. Bv Ryobe van Honda, Kansuke van Echigoya (stoffenwinkel)... Hun voornamen waren gelijkaardig aan die van de lagere samurai. U begrijpt dat er niet veel nodig was om van naam te veranderen.

Vrouwennamen.

Er was ruime keuze uit beschikbare vrouwennamen. Enkele bekende historische vrouwennamen zijn: Sei, Shizuka, Tomoe, Ichi, Yodo, Sen en Yoshi.

Vele namen hadden achtervoegsels die op een bepaalde toestand of rang van die persoon duidden, zo bv het achtervoegsel -hime dat gebruikt werd om een ongehuwde prinses aan te duiden. De prinses die Koi heette en niet gehuwd was werd dan Koihime. Zo ook het achtervoegsel -gozen. Dit werd gebruikt om de echtgenote van een samurai aan te duiden. Bv Shizuka-gozen.

Het achtervoegsel -in werd gebruikt voor vrouwen die non werden. Wanneer een samurai stierf, dan werd zijn weduwe dikwijls een 'ama', een non, en trad zij toe tot een 'amadera' ofte een nonnenklooster. Zij voegde van dan af het achtervoegsel -in aan haar naam toe. Enkele befaamde nonnen in de geschiedenis van Japan zijn: Hoshun-in, Kenbai-in, Kensei-in ...

Hedendaagse familienamen.

Er bestaan tegenwoordig duizenden verschillende familienamen in Japan. De Janssens en Peters van Japan zijn de Suzuki, Tanaka, Yamamoto, Watanabe en Saito. Veel van de gewone familienamen bestaan uit twee kanji tekens. Zo bv Tanaka bestaat uit Ta-Naka. Om een Japanse familienaam te maken, alweer dezelfde regel volgen: neem in een willekeurige volgorde twee van de hieronder voorkomende kanji's en je hebt er een (of toch iets dat er op lijkt, en ondertussen leren we een mondjevol japans):

Begin Begin of einde Einde
aka (rood)
ao (blauw)
asa (ondiep)
fuka (diep)
higashi (oost)
ishi (steen)
iwa (rots)
kita (noorden)
kiyo (zuiver)
kuro (zwart)
mae (voorzijde)
matsu (dennehout)
minami (zuiden)
nishi (westen)
sugi (ceder)
take (bamboe)
yoko (zijkant)
yone (rijst)
hashi/bashi (brug)
hata/bata (oogstveld)
ike (meertje)
kawa (rivier)
mizu (water)
mori (woud)
moto (dichtbij)
mura (dorp)
naka (in)
no (vlakte)
oka (heuvel)
saka (helling)
saki/zaki (kaap/uithoek)
sawa/zawa (kreek)
shima/jima (eiland)
ta/da (rijstveld)
tani (vallei)
tsuka (grafheuvel)
uchi (in)
yama (berg)
hayashi/bayashi (bossen)
ita (plank)
ki (boom)
numa (moeras)
shita/shimo (lager)
ue/kami (hoger)

Hedendaagse voornamen.

a. Vrouwennamen. Veel moderne vrouwennamen eindigen op 'ko', wat 'kind' betekent.

Aiko, Fujiko, Keiko, Mariko, Michiko, Miyoko, Reiko, Tadako, Yoko ...

Andere eindigen op -mi, wat zoveel wil zeggen als 'schoonheid'.

Harumi, Honami, Kumi, Mutsumi, Nami, Naomi, Narumi, Satomi ...
Dan zijn er nog hopen andere vrouwennamen:
Ai (liefde), Aki, Arisa, Fumi, Hitomi (oog), Jun (zuiver), Kaori, Mai (dans), Maya, Narumi, Nozomi (hoop), Sayo, Yuki, Yuri (lelie) ...

b. Mannennamen. Hier gaan we weer. Ichiro is de naam voor de eerste zoon. Jiro is voor de tweede,  Saburo voor de derde, Shiro voor de vierde en Goro voor de vijfde zoon.

Sommige moderne mannenamen eindigen op het -ichi of -kazu achtervoegsel. Beide betekenen ze "de eerste zoon" zoals

Eichi, Gen-ichi, Jun-ichi, Ryoichi, Seiichi, Akikazu, Hidekazu,  Toshikazu, Yasukazu, Yoshikazu ...

Het achtervoegsel -ji betekent "de tweede zoon",  -zo betekent "de derde zoon", zoals Eiji, Shunji, Ryozo, Senzo. 

Sommige namen bestaan uit een combinatie van het voorgaande zoals bv Eichiro, Kojiro, Yushiro, Yugoro.

En dan zijn er nog hopen mannennamen:

Akihiko, Akihiro, Akihito (zegt dit je iets?), Hiroshi, Katsumi, Kei, Ken, Kensaku, Masao, Norihide, Tadashi, Taro, Yoshifumi ...

Wie graag een lijst van veel voorkomende Japanse namen wil raadplegen kan steeds te rade op http://www.the1phoenix.net/english/names/Japan.htm, of voor een lijst van Japanse familienamen http://www.flick.com/onomastikon/Orient/Japan/Surnames.htm.

In de lijsten op die sites zal waarschijnlijk wel staan wat U zoekt. Wij onthouden dat in het Engels "surname" of "last name" zo veel wil zeggen als "familienaam" in het Nederlands.

Iets over de alomtegnwoordige toevoegsels bij het gebruik van Japanse namen.

De toevoegsels die men zo vaak gebruikt dienen eigenlijk alleen maar om de relatie weer te geven tussen personen. Meerdere-mindere, oudere-jongere ... bv Takami-san, waar 'san' het toevoegsel is.

Één belangrijke regel is te onthouden: men gebruikt deze achtervoegsels NOOIT bij zijn eigen naam. Jij bent slechts jij. Je verhouding tot de anderen zal bepaald worden door de toevoegsels die jij gebruikt ten opzichte van anderen en (tenzij je zelf zeer belangrijk of zeer onbelangrijk bent) ze zullen veranderen van persoon tot persoon.

Dagdagelijkse toevoegsels

sama Zeer formeel. Het gebruik van dit toevoegsel duidt op een extreme vorm van eerbied voor de andere. Moeilijk te vertalen in het Nederalnds. Het moet zo iets klinken als 'meest geëerde grootvader'. Het toevoegsel "sama' wordt waarschijnlijk het meest gebruikt in de constructie 'kami-sama', de algemene term voor God in het Japans, en ook in de zakenwereld zoals banken, waar de klanten steevast een 'sama' toebedeeld krijgen. Dit zou dan blijk geven van een extreme vorm van beleefdheid ('t is hem om het geld te doen nietwaar).
san Dit is het standaard toevoegsel. Vaak vertaald als 'mijnheer' en dat is zowat de beste benadering in het Nederlands. Ook namen van bergen krijgen het toevoegsel 'san', bv Fujisan, wanneer men over de berg Fuji spreekt. In de context van een berg echter heeft het toevoegsel 'san' niets vandoen met enige vorm van beleefdheid. De 'san' in Fujisan betekent 'berg' en het kanji teken voor 'san' kan in sommige gevallen ook uitgesproken worden als 'yama' in het Japans, maar niet in dit geval. Dus gebruik nooit het toevoegsel 'yama' om een berg aan te duiden, zoals bv Fujiyama.
kun Dit toevoegsel wordt gebruikt tussen collega's, klasgenoten enz met wie men een nauwere dan de normale verhouding heeft. Niet automatisch te gebruiken omdat je met iemand samenwerkt of in dezelfde klas zit. Dit zou een beetje buitensporig overkomen. Dit toevoegsel heeft niet echt een Nederlandse vertaling of zelfs maar een omschrijving. Het gebruik ervan duidt er op van vrienden te zijn.
chan Dikwijls vertaald als 'klein' of 'lief'. Chan werkt als een verkleinende trap. Iedereen voegt dit toe aan de naam van kleine kinderen, dewelke op hun beurt meestal zullen overgaan tot het gebruik van 'onii-chan' (oudere broer) of 'onee-chan' (oudere zuster) ten overstaan van oudere kinderen. Wordt ook gebruikt ten overstaan van zijn grootouders. Iemands naam met dit toevoegsel vernoemen die geen familie is duidt op een zeer hechte vriendschap, maar niet noodzakelijk een liefdesrelatie. Dit toevoegsel kan ook aangewend worden op een kleinerende manier (bv een vrouw 'ojo-chan' noemen is zowat hetzelfde als in het Nederlands haar 'madammeke' noemen).

4.2 - Toevoegsels van in de schoolse sfeer.

sensei Iedereen kent deze; dit woord betekent 'leraar'. De eigenlijke betekenis gaat echter verder dan enkel het gedeelte 'opvoeding'. Letterlijk vertaald betekent het 'vóór het leven', wat zoveel betekent als 'diegene die vóór jou komt' en dit kan toepasselijk zijn op leraren, professoren, mensen met een universitaire opleiding, leraars in de gevechtsporten die hun eigen dojo hebben en meester-handwerkers. Evenzo als men zijn leraar nog lang na het verlaten van de school aanspreekt met 'meester' of 'professor', net zo zal de sensei altijd de sensei zijn.
sempai Laat zich ruwweg vertalen als 'iemand van de hogere klasse'. Deze aanspreektitel wordt gebruikt voor mensen die voor zijn op jou in school en ook in andere gelijkaardige situaties. Net zoals sensei gaat sempai mee voor het leven. Eenmaal iemand sempai is zal die persoon dat altijd blijven voor de andere. Dit is niet zo kleinerend als het misschien zou lijken daar de sempai verondersteld worden steeds hun kouhai te helpen in een manier van 'ik toon het je wel even hoe het moet', zouden beiden elkaar ooit weer ontmoeten, bv als ze in dezelfde onderneming zouden werken.
kouhai 'Iemand van lagere klasse', de tegenhanger van de sempai.

4.3 - Archaïsche toevoegsels

dono Equivalent aan het aanspreken van iemand als "Weledele Heer" of "Weledele Dame". Het klinkt erg hoofs. Men zal het zelden of nooit horen in het dagelijkse leven.
ue Ue wordt gebruikt als achtervoegsel met de betekenis van 'er boven staan'. Dit wordt gebruikt om extreem respect voor iemand aan te duiden. Kan bevoorbeeld gebruikt worden wanneer men refereert naar iemand anders' ouders (haha-ue, chichi-ue).