Geschiedenis: De Japanse taal.

Japans is een zeer moeilijke taal om aan te leren. Hierna volgt een ruw overzicht van wat het Japans nu eigenlijk inhoudt.

Zoals reeds in de inleiding van de geschiedenis van Japan werd aangehaald kwam de tweede grote culturele verandering in Japan er onder impuls van China vanaf het jaar 200, toen de Chinezen Japan schatplichtig maakten en de Japanners stapsgewijs de Chinese regeringsvorm, het boeddhisme en het Chinese schrift, het KANJI, zich eigen maakten.
Later hebben de japanners het kanji "vervolledigd" om het aan het Japans aan te passen, met het HIRAGANA, dit is een fonetisch schrift en wordt gebruikt om woorden te schrijven die van origine Japans zijn en voor uitgangen van bv werkwoorden (is feitelijk voldoende om de Japanse taal volledig gedefinieerd in voor te stellen; er werden in het verleden volledige romans geschreven in het hiragana), en het KATAKANA. Dit laatste wordt gebruikt voor het schrijven van vreemde woorden zoals bv batā - = boter en beddo = bed (Noot: merk hier dat deze beide woorden afgeleid zijn van het Engels. Er bestaan ook een 350-tal woorden die afgeleid zijn van het Nederlands en waarvan nog ongeveer de helft courant gebruikt wordt, zoals bv "kokku" = kok, "doroppu" = drop en "sukoppu" = schop.). U vindt een uitgebreider lijstje aan het eind van dit artikel.
De katakana schrifttekens zijn vrij eenvoudig van vorm. Zij worden voornamelijk gevormd door pennetrekken die men omzeggens met een lat zou kunnen tekenen. Het hiragana daarentegen bestaat uit een kaligrafie die over het algemeen middelmatig complex is. Deze tekens worden gevormd door strepen en krullen die echter soms vrij complex zijn.
De gewone plattelandsbevolking kent ongeveer 800 kanji schrifttekens. Om een krant te kunnen lezen dient men er zeker 2000 te kennen.
Om het verhaal af te ronden dient nog vermeld te worden dat er ook nog de zogeheten FURIGANA tekens bestaan. Deze zijn ook gekend als 'RUBI' of 'RUBII'. Het furigana zijn kleine kana tekens die langs de kanji geschreven worden om hun uitspraak aan te duiden. Deze kleine tekens worden bijna uitsluitend gebruikt in kinderboeken of leerboeken om Japans te leren, echter soms ook in boeken voor volwassenen waar moeilijk te lezen tekens voorkomen. 
Het is ook zo dat Japanners elkaars namen niet met zekerheid kunnen lezen wanneer deze alleen in kanji tekens geschreven worden, daar deze soms ongebruikelijke uitspraken hebben. De enige manier om hierover zekerheid te hebben is dit te vragen aan de persoon in kwestie.

Ieder kanji teken heeft twee uitspraken. Een uitspraak "on"; de Chinese uitspraak van het teken en een uitspraak "kun"; de Japanse uitspraak van dit teken. Sommige tekens hebben enkel een uitspraak on, andere enkel een kun. Sommige kanji tekens hebben meerdere uitspraken van elk.
De kanji schrifttekens zijn gevarieerd in complexiteit om te schrijven. Sommige zijn zeer eenvoudig, soms zelfs eenvoudiger dan een gewoon Japans schriftteken. Sommige zijn complex en andere zeer complex om te schrijven. De meerderheid van de kanji tekens is zeer complex om te schrijven.
Raar maar waar, maar men kan het Japans eigenlijk vrij eenvoudig en correct voorstellen via gebruik van onze westerse lettertekens. Dit was één van de punten waarover de japanners het meest verbazing toonden toen zij vanaf de 16de eeuw met de westerse beschaving in aanraking kwamen, namelijk dat wij voldoende hadden (en hebben) aan 26 lettertekens om onze taal te kunnen schrijven terwijl zij (de mannelijke Japanners toch) drie schriftstelsels gebruiken, die bestaan uit duizenden schrifttekens. Het is evenwel zo dat het Japans ook volledig voorgesteld kan worden via het hiragana alleen. Dit is voor Japanse mannen echter een kinderlijke voorstelling van hun taal. Het hiragana wordt gebruikt om aan kleine kinderen Japans aan te leren. Ook de vroeg-Japanse romans (Heian periode: Sei Shōnagon - 'Het hoofdkussenboek',  Shikibu Murasaki - 'Het verhaal van Genji'), die door vrouwen geschreven werden, waren volledig geschreven in hiragana.
De voorstelling van het Japans via westerse schrifttekens heet ROMAJI; Romeinse (roma) letters (ji), zoals bv "shōgun". Het streepje boven de "ō" duidt op een dubbele klinker (oo). Zo ook bv Tōkyō (Tookyoo). Meestal wordt bij de omzetting van Romaji naar Engels de dubbele klinker weggelaten. Tookyoo wordt dan geschreven als Tokyo en Kenkyuusha wordt Kenkyusha. Er bestaan verschillende systemen voor het schrijven van het romaji, die echter onderling weinig van mekaar afwijken. Tegenwoordig zijn er nog twee van deze systemen in gebruik. Het ene systeem is dat wat door de Japanse regering gebruikt wordt, het KUNREISHIKI ROMAJI en het andere is het HEBONSHIKI ROMAJI. Dit laatste wordt in het westen algemeen gebruikt en werd uitgedacht door de Amerikaanse missionaris en taalkundige Hepburn.
Dit alles maakt dus dat de modale japanner 4 schriftsystemen beheerst. Een prachtprestatie waar echter zeer veel tijd en energie aan besteed wordt. Het aanleren van het schrift wordt natuurlijk opgesplitst in verschillende fazen. Reeds vanaf de kleuterklas wordt aan de kinderen het hiragana en het katakana aangeleerd. Vanaf de lagere school worden de eerste 1000 kanji aangeleerd; de zogenaamde 'Kyooiku' kanji. De rest van de kanji, de 'Jouyou 'en 'Jinmei' kanji, worden aan de middelbare school onderwezen. Na het beëindigen van de middelbare school worden in het hoger onderwijs alle verdere niet-Jouyou kanji tekens onderwezen. In de meeste landen ter wereld heeft men het volledige schrifstelsel onder de knie na 3 maanden onderwijs in het eerste jaar van de lagere school !

Er bestaan in het Japans natuurlijk ook woorden die precies hetzelfde uitgesproken worden, doch andere betekenissen hebben. Het verschil in betekenis van de woorden wordt pas zeer duidelijk wanneer deze woorden in kanji geschreven worden. Hierna volgt een voorbeeld van het woord "atsui" en de verschillende betekenissen. Let op hoe het romaji en het hiragana steeds hetzelfde blijven, doch de combinatie kanji - hiragana verandert.
atsui romaji
a tsu i  hiragana
  kanji - hiragana
warm (zoals het weer)  
atsui
a tsu i
warm, verwarmd (zoals koffie of thee)
 
atsui
a tsu i
dik

Hier houdt het Japans echter niet op. In het Japans bestaat een mannentaal (heeft eigenlijk geen naam, maar zou men danseigo kunnen noemen), een vrouwentaal, joseigo, en een neutrale taal die gebruikt wordt in zakelijke context. Elk van die "talen" heeft twee registers: formeel en informeel. Je moet zelf kiezen welke taal en register je selecteert maar je moet heel omzichtig omspringen met de ongeschreven voorschriften. Nuances zijn vlug gemaakt. Ten tijde van het laatste shōgunaat, toen de eerste Europeanen met mondjesmaat toegelaten werden in Japan, leerden de meeste (die aan Japans leren toekwamen) het Japans van de courtisanes van de YOSHIWARA, de "zwevende wereld", of wat wij tegenwoordig zouden omschrijven als "de rosse buurt", alhoewel dit laatste niet een volledig correct beeld van de situatie weergeeft. Het weze duidelijk dat deze Europeanen de "vrouwentaal", het joseigo aanleerden, wat in vele gevallen op zijn minst gefronste wenkbrauwen tot gevolg had bij de mannelijke japanners (of zelfs hilarisch lachen).

Als U nu meent dat alles hiermee gezegd is, dan vergist U zich schromelijk. Er zijn namelijk ook nog de schrijfregels. Men onderscheidt twee manieren om Japans te schrijven:

1. In regels (lijnen) van links naar rechts, dan van boven naar beneden. Deze manier van schrijven is afgeleid van de westerse schrijfstijl. Dit wordt vaak benut bij teksten waar nogal wat cijfers in voorkomen omdat dit de cijfernotering aanzienlijk vergemakkelijkt.

2. In kolommen, van boven naar beneden en dan van rechts naar links. Dit is de traditionele manier, en veruit de meest gebruikte.

Als U nu mag denken dat dit eenvoudig is dan leest U de volgende tekst maar eens:
rechts Hier
naar volgt
links dan
en een
van voorbeeld
boven van
naar een
beneden tekst
geschreven die
werd. van
Het was tijdens het derde shōgunaat (vanaf ongeveer 1635) bij wet verboden aan niet-Japanners om Japans te leren. Er bestonden tot midden de 19de eeuw dan ook geen (echte) woordenboeken van het Japans naar een Europese taal en omgekeerd. Uitzondering hierop was een "woordenboek" van de hand van de Portugese Jezuïeten dat in het begin van de 17de eeuw werd samengesteld. Dit werk was echter vrijwel niet te verkrijgen. Het shōgunaat richtte halverwege de 19de eeuw wel een school op waar geselecteerde zonen van de samurai klasse onderricht konden volgen om Nederlands aan te leren. Nederlands??? Ja, het waren de Nederlanders die het langst handelsbetrekkingen met Japan onderhielden (en die geduld werden in Japan). De Nederlanders hielden er dan ook min of meer verborgen woordenlijsten op na die enigszins de functie van woordenboek vervulden. Het is pas in de periode 1811-1816 dat er een eerste poging ondernomen wordt om een echt woordenboek samen te stellen. Dit kan worden toegeschreven aan Hendrik Doeff jr (1777-1835), die een tijdlang opperhoofd geweest is van de Nederlandse factorij op Deshima. Doeff maakte gebruik van het Nederlands-Franse woordenboek van François Halma en het resultaat was de Doeff Halma (dūfu haruma). Het was het grootste Nederlands-Japanse woordenboek dat ooit is samengesteld. Na Doeff's vertrek uit Japan werd het woordenboek door de Japanners verder afgewerkt en aan het shōgunaat gepresenteerd. In een nawoord, dat zowel in het Japans als het Nederlands geschreven was, werd er niet nagelaten om Doeff's bijdrage voor het tot stand komen van dit werk te benadrukken.

Zowel de Japanners als de Nederlanders stelden bij herhaling vast dat de teksten die door de Japanse tolken van het Nederlands naar het Japans vertaald werden feitelijk onverstaanbaar geworden waren. Vooreerst omdat de tolken geen of onvoldoende kennis van de te vertalen onderwerpen hadden (vb Nederlandse wetboeken werden naar het Japans vertaald, doch deze bevatten begrippen die de Japanners volkomen onbekend waren; de vertaling was dan ook rechtevenredig hieraan, zodat men zonder het origineel in het Nederlands eigenlijk niet verstaat waar het over gaat.) en ten tweede omdat dikwijls de Japanse tolken de Nederlandse taal onvoldoende beheersten. Vandaar dan ook Doeff's inspanning om een uitgebreid en duidelijk gestructureerd woordenboek met vele voorbeeldzinnen, samen te stellen.

Een bijzonderheid is de HOFTAAL (zie ook "KEIZER"). Aan het hof van de keizer werd een taal gesproken (Japans weliswaar) die slechts door weinigen werd verstaan. De hoftaal maakte gebruik van woorden die voor het merendeel, zoals dat het geval is met de meeste Japanse gewone woorden en zinnen, meerdere betekenissen hebben en die vaak in strijd waren met elkaar.

Vooraleer U zich nu stort op de studie van de Japanse taal is het misschien nuttig te weten dat er een paar eigenaardigheidjes in zitten.
In het Japans eindigen alle lettergrepen op een klinker, behalve die met een "n" op het uiteinde. Wanneer bv woorden uit een andere taal overgenomen worden dan wordt waar nodig een klinker op het eind toegevoegd. Vb: "dekki" = dek en "dokku" = dok.
Ook samengestelde medeklinkers krijgen een klinker tussen zich in. Vb: "masuto" = mast.
Ten slotte is er de letter "L", die altijd in een "R" veranderd wordt. Vb: "gurasu" = (drink)glas --merk op dat de uitspraak van de "R" een klank is die ergens tussen de "L" en de "R" ligt--.

Als U nu nog niet ontmoedigd bent dan dient U zo vlug mogelijk uw studies Japans aan te vatten.

Veel succes.

Lijst met enkele Japanse woorden, van het Nederlands afgeleid:

Lees eerst eens de Japanse woorden en tracht de betekenis te achterhalen. Met hetgeen hierboven beschreven staat zou U reeds een flink eind op weg moeten zijn.

arakku arak
arukooru alcohol
asubesuto asbest
biiru bier

buriki

blik
dansu dans
dokku dok
dontaku zondag
erikuteru electriciteit
garasu glas
gasu gas
gomu gom
hisuterii hysterie
hoppu hop
inki inkt
kaban kabas
kanfuru kamfer
karan kraan
kiniine kinine
kokku kok
konpasu kompas
koohii koffie
koppu kop
koruku kruk
madorosu matroos
manto mantel
marariya malaria
masuto mast
mesu mes
moruhine morfine
nikkeru nikkel
orugooru orgel
pen pen
pinsetto pincet
pisutoru pistool
pompu pomp
poruda polder
rampu lamp
randoseru ransel (knapzak)
ransetto lancet
renzu lens
ryukkusaku rugzak
saaberu sabel
safuran saffraan
siroppu siroop
supoitu spuit
yoodo jodium
zukku doek